AI-verordening in België: wat kmo's in haven en industrie moeten checken

Uw logistieke partner in de haven van Antwerpen heeft in een software-update stilletjes een AI-module toegevoegd voor route- en laadplanning, zonder dat iemand bij u daar ooit expliciet mee heeft ingestemd. Of op de productievloor gebruikt een operator intussen een AI-tool voor kwaliteitscontrole, gewoon omdat die 'erbij zat' toen de nieuwe sensoren werden geïnstalleerd. Ergens in een gesprek met een klant, een auditor of een verzekeraar valt dan het woord 'AI-verordening', met een ondertoon alsof uw kmo iets over het hoofd heeft gezien. Dat gevoel is begrijpelijk, maar meestal voorbarig: de meeste Vlaamse kmo's hebben dit nooit formeel in kaart gebracht. Deze pagina is bedoeld om daar zonder juridisch jargon verandering in te brengen.

Een Europese verordening die in de Antwerpse haven en de Vlaamse industrie al meespeelt

Verordening (EU) 2024/1689, de AI-verordening of AI Act, is een verordening en geen richtlijn. Ze geldt daardoor rechtstreeks in België, zonder dat er eerst een Belgische omzettingswet nodig is — anders dan bij sommige Europese richtlijnen, die pas via nationale wetgeving effect krijgen. Wat België wél nog moet organiseren, is de aanwijzing van de bevoegde markttoezichthouders: de deadline uit artikel 70 van de verordening lag op 2 augustus 2025, en het Belgische institutionele landschap — met de federale overheid en de gewesten die elk stukjes bevoegdheid dragen — was op het moment van schrijven nog volop in opbouw. Behandel dit dus als de huidige stand van zaken, niet als een definitief antwoord.

Voor kmo's in Vlaanderen is dit geen ver-van-mijn-bedshow. De haven van Antwerpen, de op één na grootste van Europa, en het logistieke ecosysteem eromheen zetten AI al volop in voor routeoptimalisatie, laadplanning en predictief onderhoud aan kranen en voertuigen. In de Vlaamse maakindustrie draait AI mee in kwaliteitscontrole op de productielijn en in predictief onderhoud van machines. Veel van die bedrijven zijn dus al vandaag 'gebruiksverantwoordelijke' (deployer) van een AI-systeem in hun eigen bedrijfsvoering of supply chain, zonder dat ooit iemand expliciet heeft nagegaan of en in welke mate de AI-verordening daarop van toepassing is.

Wie in België toezicht houdt op de AI-verordening

Op het vlak van persoonsgegevens is de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) — officieel tweetalig FR/NL en sinds 2018 de opvolger van de vroegere Privacycommissie — de referentie-autoriteit in België. Zodra een AI-toepassing persoonsgegevens verwerkt, denk aan HR-software, cameragestuurde kwaliteitscontrole met herkenning van medewerkers, of een klantenchatbot, is de GBA doorgaans het eerste aanspreekpunt. Voor de AI-verordening specifiek ligt de bevoegdheidsverdeling minder vast: welke instantie of instanties precies het markttoezicht op AI-systemen voor haar rekening nemen, en hoe federale en regionale bevoegdheden — Vlaanderen, Wallonië, Brussel — daarin op elkaar afgestemd raken, was bij het schrijven van dit artikel nog niet volledig uitgeklaard. Beschouw dit als een werk in uitvoering, geen afgerond kader.

Wat wél al concreet voelbaar is, is de 'Brussel-factor'. Brussel huisvest de Europese Commissie, delen van het Europees Parlement, tientallen permanente vertegenwoordigingen van lidstaten en een dicht netwerk van consultancy- en public-affairs-kantoren die voor die instellingen werken. Die opdrachtgevers verwerken AI-verordening-clausules vaak al in hun aanbestedingen en onderaannemingscontracten, nog voor het formele markttoezicht in België operationeel is. Ook een Vlaamse kmo die als toeleverancier of onderaannemer in zo'n keten zit — bijvoorbeeld als IT-dienstverlener, logistiek partner of industriële toeleverancier van een groter bedrijf dat zelf al aan Brusselse of Europese opdrachtgevers rapporteert — kan zo'n vraag sneller op haar bord krijgen dan verwacht.

Wat het u kan kosten als het misgaat

Artikel 99 van de verordening legt het sanctieregime vast, EU-breed en dus ook in België. Het doel is niet boetes innen maar reële risico's vermijden, maar de bedragen zijn wel goed om scherp te hebben:

• Tot 35 miljoen euro of 7% van de wereldwijde jaaromzet, het hoogste bedrag telt, voor verboden AI-praktijken.
• Tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet voor de meeste andere inbreuken, waaronder verplichtingen voor hoogrisicosystemen en aanbieders van AI-modellen voor algemene doeleinden.
• Tot 7,5 miljoen euro of 1% van de wereldwijde jaaromzet bij onjuiste of misleidende informatie aan de toezichthoudende autoriteiten.

Wat uw kmo concreet moet nagaan

In plaats van artikelnummers te memoriseren, is het nuttiger uzelf een paar gerichte vragen te stellen over uw eigen situatie.

Bent u aanbieder of gebruiksverantwoordelijke?

De meeste Vlaamse kmo's zijn 'gebruiksverantwoordelijke' (deployer): ze kopen of huren AI-functionaliteit in via software, machines of dienstverleners, in plaats van zelf AI-systemen te ontwikkelen. De verplichtingen voor deployers zijn lichter dan die voor aanbieders, maar bestaan wel degelijk.

Raakt een van uw toepassingen een hoogrisicodomein?

Denk aan AI die meespeelt bij aanwerving of beoordeling van personeel — relevant voor havenbedrijven en productiebedrijven met veel seizoens- en ploegenarbeid — of aan AI die een rol speelt in veiligheidskritische onderdelen van machines en installaties.

Heeft een klant of opdrachtgever al een AI-verordening-clausule opgenomen in een contract?

Dit gebeurt vaker dan verwacht bij toeleveranciers van grote logistieke of industriële groepen, en bij bedrijven die rechtstreeks of onrechtstreeks voor Brusselse opdrachtgevers werken, ook wanneer het formele Belgische toezicht nog niet volledig op punt staat.

Weet u welke van uw leveranciers stilletjes AI hebben toegevoegd?

Software-updates en nieuwe machinegeneraties voegen steeds vaker AI-functies toe zonder dat dit expliciet wordt aangekondigd als 'nieuwe verplichting'. Een korte inventaris van uw belangrijkste leveranciers en tools is vaak al voldoende om te weten waar u staat.

Algemene informatie, geen juridisch advies

Alles hierboven is algemene informatie om u op weg te helpen, geen juridisch advies over uw specifieke situatie. De AI-verordening bevat nuances en uitzonderingen die alleen een concrete beoordeling van uw eigen tools en contracten kan verhelderen, en het Belgische institutionele kader is bovendien nog in beweging. Bij Komplya maken we altijd een duidelijk onderscheid tussen inhoud die juridisch is nagekeken en materiaal dat nog werk in uitvoering is, zodat u weloverwogen gebruik kunt maken van wat u leest.

De snelste weg van 'ik denk dat dit voor ons geldt' naar een helder antwoord is uw eigen AI-gebruik puntsgewijs doorlopen. Beantwoord een kort vragenformulier over de tools, machines en leveranciers die uw kmo vandaag al gebruikt, en ontvang een overzicht in gewone taal van wat waarschijnlijk voor uw bedrijf geldt en wat u als eerste moet checken.